Mont Saint Michel - giữa phim ảnh và thực tế

Đôi khi những cảnh dựng trong phim ảnh tìm nguồn cảm hứng từ những cảnh thiên nhiên hay địa danh có thật. Bộ phimMaleficent là một ví dụ gần nhất cho lời khẳng định này. Trong lần gần nhất xem bộ phim này, tôi đã ngay lập tức bị ấn tượng bởi toà lâu đài mang phong cách khá đặc trưng của dòng kiến trúc Trung Cổ và khiến tôi liên tưởng đến tu viện Mont Saint Michel bởi những điểm tương đồng đến khó tin giữa hai quần thể kiến trúc này. Rồi ngẫm lại một chút nữa thì thấy không chỉ có mình bộ phim Maleficent mà còn cả bộ phim chúa tể những chiếc nhẫn cũng lấy ý tưởng từ Mont Saint Michel để thiết kế phim trường cho họ. Hãy nhìn vào vương quốc Minas Tirith trong bộ phim này thì bạn cũng sẽ thấy có nhiều điểm tương đồng.

cảnh trong phim Maleficent

cảnh trong phim chúa tể những chiếc nhẫn

và tu viện Mont Saint Michel trong đời thật

Đối với người Pháp, Mont Saint Michel được biết đến trước hết bởi những giá trị tôn giáo sâu sắc của nó. Đây được coi là một trong những địa danh hành hương Thiên Chúa giáo phổ biến nhất nước Pháp, ngoài Lourdes và Lisieux. Vì vậy, trước khi đề cập đến sự độc đáo về kiến trúc, cần phải nói vài dòng về vị trí đặc biệt của Mont Saint Michel trong lịch sử phát triển của nước Pháp.

Tại sao nó lại có lấy tên thánh Michel để đặt cho tu viện này? Hãy đi ngược thời gian vào thể kỷ thứ 8 sau CN để tìm câu trả lời. Vào thời kỳ này, Thiên Chúa giáo đã có được nền móng rất vững chắc trong xã hội nước Pháp với sự xuất hiện của nhiều cộng đồng tu sĩ rải rác khắp nơi trong vương quốc. Để củng cố thêm sự hiện diện của mình, thông thường chiến thuật của họ là cho xây một tu viện hoặc nhà thờ để lấy đó làm gốc phát triển cộng đồng tín đồ. Sự xuất hiện của tu viện Mont Saint Michel cũng nằm trong lô – g ích này. Để “hợp thức hoá” lý do xây nó, họ lấy lý do được báo mộng bởi thánh Michel, tương đương kiểu Nhị Lan Thần chuyên gác cổng thiên đường.

Theo như truyền thuyết kể lại, trong giấc mơ báo mộng ấy, thánh Michel bảo rằng phải cho xây tu viện tại một nơi có núi đá và được bảo vệ xung quanh bởi hệ thống thuỷ triều lúc nước dâng lên. Và thế là Mont Saint Michel ra đời. Ờ, vậy thì tại sao lại là thánh Michel báo mộng mà không phải là chúa Jesus hay đức mẹ Maria? Câu trả lời nằm trên khía cạnh chính trị. Nếu nhìn trên bản đồ, sẽ nhận thấy rằng địa danh Mont Saint Michel giống như tấm lá chắn bình phong ngăn chặn những đợt tấn cồng từ phía biển. Người Pháp mong muốn rằng thánh Michel, với sức mạnh vô biên của mình có thể đứng đó che chở giúp họ, phù hộ độ trì để họ có lòng tin chiến thắng chống lại những thế lực lân cận. Và nếu nhìn vào những gì diễn ra trong lịch sử sau này, có vẻ như ông thánh Michel này cũng thiêng ra phết. Vào thời Trung Cổ, người Pháp tiến hành khá nhiều cuộc chiến tranh quân sự với người láng giềng Anh Quốc và không ít lần xứ sở gà trống Gaulois nếm mùi thất bại thảm hại trước chú sư tử Anh và bị mất rất nhiều lãnh thổ vào tay họ. Có những thời kỳ mà vương quốc Pháp mất hẳn ¾ diện tích phía bắc vào tay người Anh. Thế nhưng có một địa danh duy nhất không rơi vào tay họ mặc dù nằm lọt thỏm trong khu vực thuộc quyền người Anh, đó chính là Mont Saint Michel.

Để có được một quần thể kiến trúc đồ sộ và hoành tráng như ngày nay, Mont Saint Michel đã trải qua nhiều giai đoạn tu bổ rồi mở rộng với sự ảnh hưởng nét kiến trúc phổ biến của từng thời đại. Từ một tu viện có cấu trúc rất thô sơ, nó trở thành một nhà thờ mạng đậm phong cách gô-tích vào thế kỷ 11. Sau đó, khi mà phòng trào hành hương phát triển cực kỳ hưng thịnh vào những thế kỷ 12-14, nhu cầu ăn uống ngủ nghỉ của các tín đồ Thiên Chúa giáo tăng cao nên người dân địa phương đã định cư thoải theo sườn đồi xunh quanh tu viện với mục đích kinh doạnh các dịch vụ ăn theo như nhà hàng, nhà nghỉ, cửa hàng bán đồ lưu niệm.

Điều này giải thích vì sao Mont Saint Michel ngày nay không chỉ đơn thuần là một tu viện mà là một quần thể hỗn hợp của một ngôi làng nhỏ, nhà thờ có, nhà dân có, nhà nghỉ có. Và tất cả các công trình đó đều mang đậm dấu ấn nét kiến trúc Trung Cổ. Cũng trong thời kỳ này, chiến tranh liên miên giữa Pháp và Anh khiến cho người dân địa phương cảm thấy cần phải xây dựng một hệ thống phòng thủ hiệu quả vây xung quanh ngôi làng. Và thế là những bực tường kiên cố được dựng lên cùng với hàng loạt các chòi cành có tên bắn và đại bác đầy đủ.

Từ dưới chân đồi, bạn sẽ phải leo khá nhiều bậc thang để có thể tiếp cận được quần thể tu viện nằm trên đỉnh

để đảm bảo cho quần thể này không gặp sự cố sụp đổ, một hệ thống bệ đỡ bằng đá được xây chằng chịt bên ngoài. Tuy nhiên, cũng có đôi lần một phần hạng mục bị đổ xuống

Quần thể tu viện này trước đây có một cộng đồng 12 tu sĩ sống ẩn dật. Nước Pháp thời Trung Cổ có thể coi như cái nôi phát triển hệ thống các điều luật Thiên Chúa giáo và đại sứ cho hệ thống ấy là những tu viện

Khi mới thuỷ tổ sinh ra, Mont Saint Michel là một hòn đảo biệt lập không dính tí gì với đất liền. Vào thời Trung Cổ, khi phong trào hành hương của cộng đồng Thiên chúa giáo rất phát triển, những tín đồ phải chờ khi nào thuỷ triều rút cạn hết thì mới dám đi bộ rồi men theo các đụn cát để tiếp cận tu viện. Còn khi thuỷ triều lên, nước bao quanh Mont Saint Michel khiến nó trở thành một hòn đảo thực sự. Trên lý thuyết, người ta chỉ dùng thuyền là có thể đổ bộ lên được. Nhưng hầu như không một ai dám mạo hiểm đi thuyền ban đêm bởi đã có những lời bàn tán với nhau cho rằng khi màn đêm buông xuống thì hắc quỷ ma ám sẽ bao trùm lên toàn bộ khu vực khiến cho ai đi thuyền đều sẽ bị đắm và bị ăn thịt!

màn đêm buông xuống, một quan niệm cho răng đó là lúc thế giới ma quỷ trỗi dẫy và nơi trú ngụ an toàn duy nhất chính là trong thành luỹ của tu viện

Lời nguyền ấy cứ lưu truyền từ đời này sang đời khác và chỉ bị mất thiêng khi khoa học kỹ thuật bắt đầu lấn át tôn giáo vào những thế kỷ 17-18 và lòng tin của người dân vào chúa bị suy giảm. Rồi dần dần, Mont Saint Michel không còn là một hòn đảo 100% nữa bởi chính phủ Pháp đã cho xây một chiếc cầu nối giữa nó với đất liền để đón tiếp 4 triệu lượt khách quốc tế hàng năm cộng thêm hàng trăm nghìn xe 45 chỗ đậu gần nó.

Đại đa số du khách quốc tế đến Mont Saint Michel thông qua con đường mua tour vì đó là cách dễ nhất để đến được đây. Lý do cản trở du khách tự đến đây là vì không có bất cứ hệ thống phương tiện nào nối thẳng đến đây, dù là đường sắt hay tuyến xe buýt. Tôi may mắn đến được đây vào năm 2008 là nhờ bám càng xe ôtô của mấy cậu cùng làm thực tập với tôi ở thành phố Caen.

Ngày nay, không ít phái đoàn hành hương Thiên Chúa giáo vẫn duy trì truyền thống như thời Trung Cổ, tức là căn chuẩn đúng thời điểm thuỷ triều rút cạn hết rồi cuốc bộ vài cây số để tiếp cận Mont Saint Michel. Thời điểm tôi đến thăm rơi vào trung tuần tháng 7, có vẻ như trùng vào mùa hành hương nên cũng bắt gặp khá nhiều tín đồ.

Giải quyết chỗ đỗ xe, đó là một câu hỏi nan giải mà chính phủ Pháp phải đối mặt từ nhiều năm nay. Làm cách nào để quản lý được chỗ đỗ cho vài trăm nghìn xe? Người Pháp đã buộc tất cả các xe phải đậu cách Mont Saint Michel chừng vài cây số để tránh không bị thuỷ triều cuốn đi. Điều đó có nghĩa là khi du khách xuống xe, họ còn phải cuốc bộ vài cây số thì mới có thể tiếp cận tu viện được. Từ khi xây chiếc cầu để nối Mont Saint Michel và đất liền, quy luật thuỷ triều đã bị xáo trộn khá nhiều khiến cho xác xuất trở thành một hòn đảo ngập trong nước ngày càng thấp đi. Chính vì thế, ngay từ năm 2009, chính phủ Pháp đã cho tiến hành xây dựng một con đập để điều tiết thuỷ triều, giúp chó Mont Saint Michel được trở lại một hòn đảo tự nhiên như trước kia.