NGÀY 6 : GRANADA / CORDOBA / SEVILLA
Hôm nay là ngày cuối cùng của tôi trên đất Andalucia. Trước khi quay trở về thành phố Sevilla để bắt kịp chuyến bay vào buổi tối của hãng Transavia, tôi tranh thủ ghé qua thành phố Cordoba bởi thành phố này cũng nằm trên trục giao thông giữa Granada và Sevilla. Trước khi xách balô đi Andalucia, tôi ít nhiều cũng đã biết đến danh tiếng của thành Cordoba thông qua khía cạnh lịch sử và tôn giáo. Những ai tìm hiểu và đọc sách về lịch sử phát triển Hồi giáo thì đều biết đến Cordoba như là một trong những trung tâm Hồi giáo lớn nhất thế giới vào thời Trung Cổ. Như đã giới thiệu qua ngay từ phần đầu tiên, tôi đến Andalucia một phần là để lần theo dấu vết văn hóa mà người Ảrập còn để lại ở vùng đất này. Tìm hiểu sự pha trộn văn hóa Hồi giáo – Thiên chúa giáo là mũi kim chỉ nam xuyên suốt hành trình một tuần của tôi ở đây. Nếu như tôi được hỏi thành phố nào cho tôi thấy rõ nét nhất âm hưởng Hồi giáo – Ảrập thì tôi sẽ không ngần ngại trả lời rằng đó là thành Granada và Cordoba.
Về mặt cơ bản, thành Cordoba cũng sẽ cho bạn chìm đắm vào không gian văn hóa Hồi giáo như Granada nhưng có phần cổ hơn. Cổ hơn ở đây là trên khía cạnh thâm niên lịch sử. Ngay từ thời kỳ La Mã, Cordoba đã được chọn là một trong những cứ điểm quan trọng trong hệ thống phòng thủ của đế chế. Vào thời bấy giờ, Cordoba được nối với biển Địa Trung Hải bằng con sông Rio Guadalquivir và thuyền bè hoàn toàn có thể đi xuôi dòng từ ngoài khơi vào sâu trong đất liền. Đó là lý do vì sao người La Mã cho đóng quân ở đây, rất thuận tiện cho việc tiếp tế lương thực từ biển vào.
Họ cho xây cây cầu đá vẫn còn tồn tại cho đến ngày hôm nay. Sau khi đế chế La Mã sụp đổ, người Hồi giáo tràn lên phía nam Tây Ban Nha và tiếp quản Cordoba trong suốt 7 thế kỷ. Giai đoạn từ thế kỷ VIII đến thế kỷ XIII được cho là giai đoạn đỉnh cao nhất của thành phố này. Thành Cordoba nở rộ và trở thành trung tâm Hồi giáo của cả Châu Âu trước khi lụi tàn vào thế kỷ XI rồi nhường vị trí này cho thành Granada. Vào thời kỳ hưng thịnh nhất, thế kỷ X, dân số thành Cordoba lên đến 500.000 người với hơn 1000 nhà thờ Hồi giáo nằm rải rác ở các khu phố. Điều này đủ cho thấy thanh thế của thành phố này lớn như thế nào.
Một lý do duy nhất khiến tôi phải cho Cordoba vào lịch trình của mình, đó là nhà thờ Mezquita. Mezquita trong tiếng Tây Ban Nha có nghĩa là nhà thờ Hồi giáo. Nếu như du khách quốc tế cất công đến đây, thì đó là vì để tận mắt chiêm ngưỡng công trình kiến trúc có một không hai này. Đây có lẽ là công trình tôn giáo duy nhất trên thế giới mà người ta không biết gọi nó là gì, nhà thờ Hồi giáo hay nhà thờ Thiên Chúa giáo. Đơn giản là vì trên nền móng nhà thờ Hồi giáo cũ, người ta cho bổ sung thêm những hạng mục để cải tạo thành nhà thờ Thiên Chúa giáo, nhưng vẫn giữ lại 90% dáng vẻ Hồi giáo cũ.
Đây thực sự là một công trình đồ sộ và mang đậm phong cách Hồi giáo: đơn giản bên ngoài nhưng hoành tráng và tinh xảo bên trong. Chui vào bên trong bạn như thể lạc vào một khu rừng đầy những chiếc cột bằng đá cẩm thạch và những vòm hình móng ngựa với màu đỏ trắng là màu chủ đạo. Theo thông tin ở đây, Mezquita có thể đón tiếp tới 40.000 tín đồ cùng một lúc.
Là một nhà thờ Hồi giáo nên cấu trúc tổng thể của Mezquita về mặt cơ bản cũng giống bất cứ nhà thờ Hồi giáo nào cùng thời kỳ: một sảnh vườn bên ngoài với giếng nước để các tín đồ có thể rửa sạch trước khi bước chân vào khu vực thánh đường bên trong. Ở một góc bao giờ cũng có một tháp chuông để thông báo cho mọi người toàn thành phố giờ đi cầu nguyện. Các tín đồ sau khi rửa ráy xong sẽ bước vào khu vực cầu nguyện bên trong. Về mặt tổng quan này thì Mezquita cũng giống như nhà thờ ở thành phố Sevilla mà tôi thăm ngay hôm thứ hai. Chỉ có điều quy mô của Mezquita thì khủng hơn.
Đối với những ai đã từng đặt chân đến thành phố Damas của Syria và quan tâm đến lịch sử, chắc chắn tất cả sẽ cùng có chung một cảm xúc như tôi. Đó là sự ngạc nhiên trước mối liên quan mật thiết giữa thành Mezquita và Trung Đông. Ngay giữa lòng nước Tây Ban Nha là một công trình mang đậm âm hưởng văn hóa của một quốc gia cách đó hàng ngàn cây số, đất nước Syria. Ngạc nhiên phải không? Hãy quay trở lại kim đồng hồ để tìm ra câu trả lời. Vào giữa thế kỷ thứ XVIII sau CN, tại đất nước Syria đang trong thời kỳ hỗn loạn. Thành Damas, dưới sự trị vì của dòng tộc Omeyyad, đã bị dòng họ đối lập Abbas đến từ Irak lật đổ bằng vũ lực. Hầu hết con cháu hoàng tộc Omeyyad đều bị giết hại và duy chỉ có một vị hoàng tử là thoát chết. Để tự cứu lấy mình, vị hoàng tử này đã phải trải qua một chặng đường lưu vong rất gian truân, băng qua toàn bộ Bắc Phi, qua sa mạc rồi tiếp cận thành Cordoba. Tại đây, ông được cộng đồng Hồi giáo địa phương ủng hộ rồi lên ngôi xưng vương. Khi đã lên ngôi, triều đại nhà Omeyyad đã cho tiến hành nhiều cuộc cải cách chính trị và kinh tế quan trọng giúp cho thành Cordoba lớn mạnh, đủ sức chống chọi lại với sức ép quân sự của liên minh các vương quốc Thiên Chúa giáo phương bắc. Vì vẫn còn lưu luyến quê nhà ở Syria, các vị vua Omeyyad đã cho tiến hành xây dựng nhiều công trình kiến trúc mang đậm phong cách Damas. Đó là lý do vì sao các môtíp trang trí của nhà thờ Mezquita có nhiều điểm tương đồng với nhà thờ ở thành phố Damas, đặc biệt là ở những cột đỡ và vòm cổng hình móng ngựa.
Đến với Mezquita, cái nhìn của tôi về giai đoạn Tây Ban Nha bị người Hồi giáo chiếm có phần thay đổi. Trước khi đặt chân đến đây, trong đầu tôi luôn quan niệm rằng sự có mặt của người Hồi giáo - Ảrập trên đất Tây Ban Nha thực sự là một vết nhơ trong lịch sử của quốc gia này. Đường đường là một quốc gia toàn Tây, mắt xanh mũi lõ mà lại để mấy thằng tép riu Hồi giáo quy phục. Cộng thêm những định kiến về khủng bố Hồi giáo hiện đại và hàng loạt sự kiện không mấy tốt đẹp về Trung Đông, tôi cũng giống như nhiều người, có ác cảm với tất cả những gì liên quan đến tôn giáo đạo Hồi và những gì liên quan đến Ảrập. Chính vì lý do này, tôi đã từng cho rằng sự có mặt của người Hồi giáo trên đất Tây Ban Nha là dấu hiệu của sự lụt bại. Những ai không cải đạo mà sống dưới sự kìm kẹp của người Hồi giáo chắc đã phải chịu những tháng ngày đau khổ. Điều này đúng là đã từng xảy ra với đại đa số cả lãnh thổ mà người Hồi giáo - Ảrập xâm chiếm. Nhưng đối với thành Cordoba, có lẽ đây là một ngoại lệ duy nhất mà tôi từng thấy.
Mezquita, ngoài sự nổi bật của hàng loạt các cột chống thì còn được nhiều người biết đến với chiếc hốc Mihrab. Theo như tôi được biết, mihrab là một hạng mục công trình không thể thiếu của một nhà thời Hồi giáo. Nó là biểu tượng của nhà tiên tri Mohamed và tất cả các mihrab đều được thiết kế với lưng xoay về phía Mecca, thánh địa của đạo Hồi. Những họa tiết trang trí ở đây thể hiện sự pha trộn hài hòa giữa Hồi giáo và nét văn hóa đến từ đế chế Byzantine đến từ Thổ Nhĩ Kỳ với rất nhiều phần phù điêu được mạ vàng và đá quý
Dưới thời của những vị vua Omeyyad, cộng đồng Thiên Chúa giáo và Do Thái được đối xử khá tốt mặc dù từ chối cải đạo. Họ vẫn được tự do tôn giáo và chỉ phải trả một khoản tiền thuế vừa phải để sống an bình trên lãnh thổ Hồi giáo. Có lẽ hoàng tộc nhà Omeyyad, do vẫn còn nhớ đến vụ thảm sát năm xưa tại quê nhà Syria, nên đã thực hiện chính sách ôn hòa như vậy? Chính nhờ sự vị tha tôn giáo này mà Cordoba được coi là mảnh đất “an toàn” cho nhiều hiền tài thuộc những tôn giáo khác. Mezquita trong suốt giai đoạn XIII-XI là trung tâm văn hóa của toàn Châu Âu, nơi rất nhiều nhà thông thái lỗi lạc đến đây để nghiên cứu nhiều chủ đề, triết học, tôn giáo, y học… Tại đây, rất nhiều đầu sách được dịch thuật sang tiếng Ảrập và rất nhiều đầu sách có xuất xứ xa xôi như Ba Tư hay Trung Quốc.
Khi đặt chân đến Mezquita, tôi có một cảm giác gì đó không mấy thiện cảm với người Tây Ban Nha bản địa. Như đã nói nhiều lần ở những phần trước, mỗi khi tái chiếm lại các lãnh thổ từ tay người Hồi giáo, người Tây Ban Nha lại cho đập các công trình kiến trúc tôn giáo rồi cho xây lại bằng nhà thờ Thiên Chúa giáo. Những công trình cũ đôi khi là kiệt tác nghệ thuật, giống như Mezquita đây. Ấy thế mà người Tây Ban Nha nỡ lòng phá hỏng nó để nhồi thứ Thiên Chúa giáo của họ. Ngay giữa lòng Mezquita là một thánh đường Thiên Chúa giáo được xây vào thế kỷ XVI.
Đối với cá nhân tôi, việc “nhét” thánh đường Thiên Chúa giáo vào ngay giữa lòng một công trình Hồi giáo như thế này thực sự là một sự sỉ nhục đối với người Hồi giáo. Tất nhiên, tôi chỉ nói trên phương diện chính trị thời bấy giờ, bởi vì dù sao thì cách thiết kế của hạng mục này thể hiện được một số nét hài hòa trong tổng quan ở đây. Tôi hầu như chỉ lướt ngang qua khu vực này vì không mặn mà lắm với dòng kiến trúc barốc mà tôi đã quá đỗi quen thuộc khi tham quan vô số công trình cùng trường phái ở những quốc gia Châu Âu khác.
Sau khi tham quan xong nhà thờ Mezquita thì đã rơi vào giữa chiều. Vì lý do phải phụ thuộc vào giờ tàu hỏa, tôi không có dịp nán lại thành phố Cordoba lâu dài. Đây là một điều khiến tôi tiếc nuối bởi thành phố Cordoba cần có nhiều thời gian để khám phá hơn là chỉ một buổi sáng. Thành phố này còn sở hữu những điểm đáng tham quan như khu phố Juderia và khu phế tích Madinat al-Zahra. Có lẽ tôi sẽ quay lại Cordoba một lần nữa nếu có dịp, để tham quan nốt hai điểm kia.
Tôi bắt chuyến tàu chiều quay trở về thành phố Sevilla rồi sau đó bắt chuyến bay của hãng Transavia quay trở về Pháp. Sau Andalucia, tôi còn có dịp quay trở lại du lịch Tây Ban Nha lần thứ tư vào năm 2011 để thăm đảo Tenerife, một bộ mặt hoàn toàn khác của xứ sở bò tót. Để tổng kết lại chuyến đi này, tôi tin rằng nếu bạn không đi để mắt thấy tai nghe, bạn sẽ mãi mãi chỉ nhìn thấy thế giới bên ngoài trong phạm vi kiến thức hạn hẹp của bạn. Nếu bạn không du lịch trải nghiệm đất Tây Ban Nha để khám phá những điều mới, bạn sẽ mãi mãi chỉ biết đến Tây Ban Nha của FC Barcelona và Real Madrid. Và đó là một điều đáng tiếc. Tôi hy vọng rằng bài viết về vùng Andalucia này sẽ khiến bạn có cái nhìn hoàn toàn khác lạ về nước Tây Ban Nha. Mặt khác, tôi cũng hy vọng rằng những bài viết của tôi sẽ làm thức tỉnh một phần nào trí tò mò đang nằm ẩn sâu đâu đó trong tâm trí bạn.
Thái balo
************************ HẾT************************
0 nhận xét:
Đăng nhận xét