Traveler VS Tourist

Có một số lý do khiến tôi chia sẻ bài viết này. Có thể nhận thấy rằng trên khía cạnh ngôn ngữ, mặc dù tiếng Việt của chúng ta rất phong phú nhưng lại không thể giúp ta phân biệt được sự khác nhau giữa traveler và tourist. Chúng ta chỉ đơn thuần đánh đồng là “khách du lịch” hoặc “du khách”. Thế rồi trong hơn thập kỷ trở lại đây, với sự phát triển văn hóa nhanh như vũ bão trong xã hội Việt Nam đương thời, những từ vựng mới như phượt tử hay du lịch bụi sinh ra, lại càng làm cho nhiều người bị nhầm lẫn trong cách hiểu nghĩa đích thực của những từ trên. Trong bài viết này, Thái Balo chỉ muốn chia sẻ những sự khác biệt về mặt nghĩa giữa một traveler và một tourist, bởi Thái tin rằng những bạn đọc yêu thích du lịch trải nghiệm đích thực sẽ quan tâm đến nó.

Nếu như đa phần người Việt chúng ta không mấy ai để tâm đến sự khác biệt của traveler và tourist thì đó lại là một vấn đề tranh luận từ lầu đời trong xã hội phương Tây. Thái Balo nhận thấy rất rõ điều đó kể từ khi trở về Việt Nam vào năm 2011 sau 8 năm trên đất Pháp. Nếu bạn gặp những du khách Tây đi du lịch tự túc sang Việt Nam, có thể sẽ có một số lần bạn bắt gặp những câu đại loại như : “ I’m a traveler not a tourist”, tiếng Pháp : “je suis un vrai voyageur, pas un touriste”. Bạn sẽ phải dịch như thế nào trong tiếng Việt đây? Chúng ta sử dụng “du khách” như là một từ mặc định cho tất cả các thể loại khách đi du lịch. Vậy cớ sao người nước ngoài họ lại có sự phân biệt rạch ròi như vậy? Đó là bởi vì tùy vào thái độ và hành vi của những du khách trên mà người ta mới phân loại ra du khách kiểu traveler hay du khách kiểu tourist. Thái Balo xin chia sẻ những phân tích mang quan điểm chủ quan dựa trên những kinh nghiệm và hiểu biết cá nhân của mình

Nếu đào sâu hơn trên khía cạnh lịch sử và nguồn gốc phát triển của ngành du lịch nói chung trên thế giới, Thái nhận thấy rằng traveler chính là cụm từ thủy tổ ám chỉ một du khách. Hay nói cách khác, vào thời kỳ khai sinh ra du lịch, thì du khách hay traveler đều là một, khái niệm tourist chưa tồn tại. Quay trở lại vào giai đoạn cuối thế kỷ 19, đó là thời kỳ của những nhà thám hiểm, những con người khao khát khám phá những vùng đất có thể chưa ai biết đến trên hành tinh này. Traveler có một cái gì đó gần giống với explorator, những con người đôi khi chấp nhận mạo hiểm một chút để đối diện với một vùng đất mới, một nền văn hóa mới, một dân tộc mới. Ấy thế rồi chúng ta nhanh chóng đến những năm 1930, thời kỳ của những cuộc cách mạng về tiến bộ xã hội phương Tây.

Đi du lịch hay đi nghỉ mát không còn là độc quyền của giới thượng lưu mà là quyền của mọi công dân trong đó phải kể đến tầng lớp lao động bình dân. Và thế là một kỷ nguyên mới của ngành du lịch bắt đầu cho đến tận những năm 1990, hàng loạt thế hệ người lao động ồ ạt đi du lịch giá rẻ và đi du lịch theo kiểu rồng rồng rắn rắn. Cụm từ tourist được sinh ra để ám chỉ “giống du khách” này, với những hành vi, thái độ khác hoàn toàn với những du khách traveler của thế kỷ 19. Lớp người tourist này bao hàm vô vàn các mục đích để du lịch khác nhau : nào thì đi chỉ để nghỉ mát và tận dụng bể bơi trong một khu resort cả tuần, nào thì đi một tốp 50 người ồ ạt tham quan các công trình kiến trúc và chụp ảnh lia lịa để về khoe với bàn dân thiên hạ, ….Chúng ta dần dần rời xa những giá trị ban đầu của thế hệ traveler kia, những con người đi du lịch với mục đích chính là để trải nghiệm để khám phá và để trau dồi văn hóa.

Vậy đó, với những dòng khái quát như trên, Thái tin rằng traveler là một “giống du khách” thuần chủng nhất, gắn sát nhất với ý nghĩa thủy tổ của du lịch, có nghĩa là đi để khám phá, để trải nghiệm. Phiên bản tourist là một giống du khách sinh sau đẻ muộn, đã có những đặc thù bị biến chất và không còn trung thành với nghĩa gốc của du lịch nữa. Những ai tự nói mình là traveler, thông thường là ám chỉ họ muốn hướng tới là những du khách có phẩm chất thuần khiết, du lịch để khám phá và học hỏi. Họ không muốn giống với những du khách tourist kia. Vậy để tổng kết lại, đâu là những điểm khác biệt lớn nhất giữa traveler và tourist trong xã hội ngày nay? Thái xin chia sẻ những điểm chính sau đây

Văn hóa đọc

Một traveler thường có một kế hoạch chuẩn bị khá kỹ lưỡng cho chuyến đi của mình. Họ sẽ tìm hiểu kỹ lưỡng rất nhiều thông tin về điểm đến, từ thông tin hữu ích đến những khía cạnh văn hóa lịch sử, phong tục tập quán. Điều này đòi hỏi họ phải có một văn hóa đọc khá vững chắc. Trong thời đại mà Internet tràn lan như hiện nay, một traveler sẽ biết cách chọn lọc thông tin, giữa những quyển sách cẩm nang du lịch truyền thống (Lonely Planet, Routard, Frommers, Rough Guide, …) và các diễn đàn du lịch như Tripadvisor hay các forum chuyên đề.

Không chỉ dừng lại ở đó, rất nhiều traveler còn dành thêm thời gian để đọc thêm những cuốn sách chuyên sâu về một chủ đề liên quan đến quốc gia họ sắp khám phá : lịch sử, kiến trúc, một vấn đề chính trị…Chính vì để đáp ứng nhu cầu đọc của các traveler mà nhiều thư viện thành phố có hẳn một gian sách chỉ dành riêng cho du lịch và tìm hiểu văn hóa. Đối diện với điều ấy, một tourist thường lên kế hoạch một cách hoàn toàn ngẫu hứng, thích thì đi thôi. Họ tin tưởng một cách tuyệt đối vào những gì được chia sẻ trên diễn đàn mà không chút mảy may phân tích xem cái gì mới là đúng. Họ tin vào một số cẩm nang Lonlely Planet hay Routard như những vị thánh mà không động não xem thông tin trong đó liệu đã cập nhật hay chính xác chưa.

Sự tương tác với văn hóa địa phương

Thái chủ ý sử dụng từ tương tác bởi nó phản ánh chính xác mức độ khám phá của một du khách. Thái đã không ít lần khẳng định điều này : “nếu bạn chỉ chăm chăm đến một nơi nào đó với mục đích chụp ảnh, thì bạn mãi mãi chỉ nhìn và hiểu nơi ấy trong phạm vi ống kính máy ảnh”. Mức độ tương tác mà Thái muốn nói chính là ở chỗ đó. Một traveler sẽ có khuynh hướng sử dụng mọi biện pháp có thể để có mức tương tác cao nhất với cộng đồng người dân bản địa. Trước hết, anh ta sẽ cố gắng học thuộc một số từ vựng và câu chào hỏi phổ biến như là một cách để giao tiếp với người địa phương và tạo thiện cảm với họ.

Gặp gỡ và bắt chuyện với người dân địa phương luôn là sự ưu tiên hàng đầu bởi nó luôn để lại những ký ức khó phai mờ và một điều quan trọng nữa, thông tin mà người địa phương đưa ra luôn chuẩn xác hơn so với thông tin trên mạng hoặc trong cẩm nang du lịch. Trái ngược với traveler, một tourist lại có khuynh hướng thu mình vào khoảng không gian họ cảm thấy thoải mái hơn, giữ khoảng cách với người bản địa (vì sợ va chạm với một nền văn hóa khác? Hay là vì ngại không dám sử dụng ngoại ngữ?

Sự tương tác với văn hóa bản địa còn được phản ánh qua phong cách ăn uống của du khách. Như các bạn biết đấy, ẩm thực là một phần của văn hóa. Traveler, với tiêu chí du lịch để khám phá sẽ lựa chọn các món ăn địa phương, và lựa chọn những nhà hàng nơi khách hàng chủ yếu là người dân địa phương chứ không phải người ngoại quốc. Một tourist dường như làm điều trái ngược hoàn toàn, ưa thích những quán ăn mà trong đó chí ít cũng phải có kha khá người ngoại quốc giống anh ta. Tourist sẽ có khuynh hướng tìm kiếm những nhà hàng phục vụ các món ăn giống với quê hương của anh ta, hoặc sẽ chui vào các chuối nhà hàng ăn nhanh kiểu Mc Donald hay KFC

Du lịch solo Vs du lịch theo nhóm

Một traveler thường có khuynh hướng đi du lịch một mình. Bạn sẽ tự hỏi đi du lịch solo như vậy thì chán chết, có mà tự kỷ à? Ồ không đâu, đi du lịch solo không đồng nghĩa với việc trong suốt hành trình bạn lúc nào cũng lọ mọ một mình. Solo ở đây được hiểu là traveler sẽ xuất phát rời quê hương của anh ta một mình.

Nhưng với bản năng ưa thích giao lưu tứ xứ, anh ta sẽ luôn tìm được những người bạn dọc đường, và đôi khi là những người bạn đồng hành nẻo bước trên một số cung đường cùng nhau. Du lịch solo kiểu của traveler được hiểu rộng hơn là họ ưa thích sự tự do trong khâu lên chương trình của mình, muốn dừng ở đâu thì dừng, muốn làm gì thì làm mà không phải phụ thuộc hay chịu chi phối của ai khác. Điều này giải thích vì sao traveler hầu như không bao giờ mua tour trọn gói của một công ty du lịch nào hết. Họ tự chuẩn bị tất cả mọi thứ từ đặt vé máy bay, làm visa, đặt phòng ngủ, ăn nhà hàng….Điều này trái ngược với tourist, rất hay đi tour trọn gói. Ngoài ra, tourist có khuynh hướng đi du lịch theo bầy đàn

Ngoài 3 điểm khác biệt chính mà Thái Balo kể ra, không khó để tìm thấy nhan nhản các website với hình vẽ ngộ nghĩnh miêu tả sự khác biệt giữa traveler và tourist. Như bức họa dưới đây chẳng hạn.

Nói một thôi một hồi cộng thêm với bức họa trên đây, có vẻ như người ta khá ác cảm với những gì thuộc về tourist và vì thế họ hay có khuynh hướng “dìm hàng” giống du khách tourist và tôn vinh traveler. Liệu tất cả chúng ta phải cố gắng để trở thành một traveler và tránh không trở thành tourist? Thái không nghĩ vậy. Tất cả chúng ta mỗi người đều không giống nhau và vì thế mỗi người đều có phong cách du lịch khác nhau. Đúng là có rất nhiều người nói rằng nếu bạn dành cả tuần chỉ để nghỉ dưỡng trong một resort hoặc đi tour du lịch trọn gói thì bạn chỉ đơn thuần là một tourist, không phải traveler. Tôi không nghĩ như vậy. Tôi đã biết quá nhiều người tự cho mình là traveler và tẩy chay tourist nhưng suy cho cùng, họ vẫn không khác tourist là mấy! Hãy nhìn vào những toán Tây Balo sang Việt Nam chơi. Bạn sẽ thấy ở nơi họ có một số hành vi có thể được liệt vào là traveler : du lịch solo, tự book hầu hết các dịch vụ, ăn tại các nhà hàng…Thoạt nhìn thì là như vậy.

Nhưng hãy xem xét kỹ hơn nhé : họ đi đến Việt Nam thì solo thật nhưng ngay sau khi nhập phòng ngủ dorm, họ sẽ bắt chuyện làm quen với những du khách quốc tế khác và rồi trở thành một nhóm bạn mới quen. Họ túm ba túm bảy, tạo thành một cộng đồng khép kín chơi với nhau rồi rủ nhau đi ăn quán vỉa hè này, rồi vào quầy bar ở chỗ kia. Bạn có nhìn thấy sự tương tác giao lưu gì giữa anh chàng Tây Balo solo này với người Việt bản địa chúng ta không? Tuyệt nhiên là không có. Anh ta có nói nổi một câu tiếng Việt ra hồn đẻ giao lưu với chúng ta không? Cũng không luôn vì anh ta sẽ xổ một tràng tiếng Anh, như thể đây là thứ tiếng quốc tế mà ai cũng phải biết. Anh ta có thực sự muốn tìm hiểu phong tục tập quán người Việt không? Tôi nghi ngờ điều đó vì trong tay anh ta luôn giữ khư khư một cuốn Lonely Planet và anh ta có vẻ tin tuyệt đối vào những gì được viết trong đó. Vậy đó các bạn, chỉ nêu đến đây thôi, các bạn đã có thể thấy rõ là trong cùng một con người du khách du lịch bụi ấy, anh ta vừa có những yếu tố của traveler vừa có những thứ của tourist.

Đối với tôi, tất cả chúng ta đều vừa là tourist vừa là traveler. Dù bạn là traveler vào thời điểm này rồi tourist ở thời điểm kia, thì điều quan trọng nhất, đó là hãy trở thành những du khách có trách nghiệm và tôn trọng nơi mình đến. Hãy biến những chuyến đi ấy thành một vốn sống, một kinh nghiệm khiến bạn luôn đổi mới và có những cái nhìn mới so với thời điểm trước khi lên đường. Thế là đủ. Việc tranh luận traveler vs tourist đến đây là hết